[Anadolu_Arkeolojisi] Latmos -Pidasa Ittifak Metni-3

From: Safa KACMAZ <safakacmaz_at_....>
Date: Sun 03 Jul 2005 - 17:21:55 EEST

 

LATMOS-PIDASA ITTIFAK METNI-3     Safa Kaçmaz

03.07.05        

Latmoslu bir kadin(kiz)in Pidasali bir erkekle,Pidasali bir kiz(kadin)in Latmoslu bir erkekle evlilik kurali,eski toplumda,bir sehirin(yerlesimin)(toplulugun) kiz(kadin)larinin, sadece, oteki sehirin (yerlesimin)(toplulugun) erkekleriyle evlenme kurali demektir.Latmos-Pidasa arasi antlasma doneminde, bir tek kizin bir tek erkekle evliligi olarak izledigimiz bu karsilikli evlenme kuralinin erken biçimlerinde,bir yerlesimin butun kiz(kadin)larinin oteki yerlesimin butun erkekleri ile (ve tersi) toplu evlilik biçimi bulunmaktadir.Bir kiz ile erkek kardesin oteki bir kiz ile erkek kardes arasindaki karsilikli ama bireysel evlilik biçimi olarak da taniyacagimiz evlilik biçiminin oncelinde,iki toplum birimin kiz ve erkeklerinin tumunun karsilikli kari-kocalik iliskisi bulunmaktadir.Gunumuzun modern ailesi,eski toplumun,karsilikli toplu evlilik yapisini takip eden surecin bir asamasinda ortaya çikmis olan toplumsal bir orgutlenme biçimidir.

Latmos ile Pidasa arasindaki karsilikli evlilik iliskisinde,oteki noktalarin yanisira,iki onemli konuya deginmemiz yerinde olacak.Bunlarin ilki,eski toplumda evlilik yasaginin,mutlaka ve hatta genellikle,biyolojik bir akrabalik iliskisine dayanmiyor olusu;oteki ise,karsilikli toplu evlilik iliski biçimleridir.

Eski toplumda, evlilik yasaginin gunumuzdeki anlamda biyolojik bir akrabalik ile baglantili ele alinmiyor olusu uzerinde duralim.

Eski toplum orneklerinde,bu toplulugun,simdiki bir aile içinde oldugu gibi,kendi kadinlari ile kendi erkekleri arasinda evlilik yasagi olgusunu, biyolojik yakinlik veya (yanlis bir içerikle tanitilan) ‘kan bagi’ bakimlarindan ele alarak açiklama çabalari pek sonuç vermemistir.Bu açiklama tarzlarinin,gunumuzdeki anlamiyla,aralarinda biyolojik yakinlik ve bu anlamda bir ‘kan bagi’ bulunmayan bir erkek ile bir kadin arasindaki evlilik yasaklarini açiklayabilme gucu bulunmamaktadir.Sut kardesligi veya kirvelik iliskisinin iki yaninda yer alan farkli cinsler arasinda olusan bir evlilik yasaginda,ileri surulen anlamda bir ‘akrabalik’ baglari bulamayiz.Farkli veya ayni asiretten olmak,farkli din veya mezhepten olmak ,bazi hallerde,gunumuzde bile, bir evlilik engeli olmaya devam ettigine gore,burada eski toplumun, evlilik yasagina,farkli bir sekilde yaklasmis oldugunu anliyoruz.

Latmos ile Pidasa antlasmasinin yururluge girmesinden bir onceki gune degin, Latmoslu bir kiz (kadin) Latmoslu bir erkek ile, Pidasali bir kiz (kadin) Pidasali bir erkek ile, eger,o zamanki kurallara gore,aralarinda evlenmeyi engelleyici bir akrabalik iliskisi yok ise, evlenebiliyor gorunuyorlar.Fakat,anlasmanin yururluge girdigi gunden itibaren,bir anda,Latmoslu herhangi bir kizin Latmoslu herhangi bir erkekle evliligi;Pidasali herhangi bir kizin herhangi bir Pidasali erkekle evliligi artik yasaklanmaktaydi.Bu durumda,iki toplulugun bir anlasmayla yururluge soktuklari evlilik yasaginin gerekçesinin,ortak bir ana-baba,ata’ya sahip olma anlaminda biyolojik bir akrabalik iliskisi oldugunu ileri surmek,kuskusuz olanaksizdir.Bu yasagin nedeni,gunumuzde anlasilan anlamiyla,ortak ana-babaya,atalara sahip olma anlamindaki bir ‘yakin akrabalik’ bagi olamazdi.Bu yasak ile,eski toplum,bir toplulugun tum erkekleri ile tum kadinlari arasinda,kurgu yoluyla,bir akrabalik iliskisi  yaratiyordu.Bu tur akrabalik iliskilerinin kurgusal degeri,bize,bu akrabalik iliskilerini ‘sakaciktan’,’yalanci akrabalik’ vb. olarak degerlendirme hakki vermez.Cunku gordugumuz gibi,Latmos ve Pidasalalilarin her birinin kendi içlerinde ilan etme yoluyla kurduklari ‘kardeslik akrabaligi’ gerçek bir toplumsal deger,anlam tasiyor;bir evlilik yasagi bakimindan,gunumuzde ayni kadinin dogurdugu bir kiz ile erkek arasindaki evlilik yasagi ile ayni degeri tasiyordu.Uzmanlarimizin bir kisminin,‘yalanci’,’sakaciktan’ akrabalik sandiklari bu akrabalik turunun ,eski donemde,gerçek toplumda,gerçek insanin gerçek yasaminda gerçek bir toplumsal anlam ifade etmesi,eski toplumun kurgu,orgutlenme yoluyla yarattigi ve biyolojik iliskilerle herhangi bir bagi bulunmayan akrabalik iliskilerinin ‘yalan’ veya ‘saka’ olmadigini saptayabilmek için yeterlidir.  

Eski toplumda, akrabalik iliskisi,bireyin toplum birimle aidiyet iliskilerinin gevsemesine,gunumuzdeki anlamiyla ‘aile’ kurumunun ilk hallerinin olusmasi surecine degin,genel olarak, biyolojik bakimdan degil,insan toplumunun orgutlenme ve topluluk gelecegine guvence saglamak bakimindan ele alinmistir.

Modern dunyamizca ‘akrabalar arasi evlilik yasagi’ biçiminde de algilanmis olan bu kural,eski toplumda,simdi oldugu gibi,ortak ana-baba merkezli bir akrabalik iliskisi etrafinda orulmuyordu.Bu akrabalik iliskileri oyledir ki,ornegin,orada kadin,dogurdugu ogul’un mutlaka ‘ana’si sayilmak zorunda degildi.Benzer biçimde,bir kadin, dogurmadigi bir çoçugun da ana’si olabilirdi.Bir erkegin baba sayilmasi,onun, çocugun biyolojik babasi olmasini da gerektirmez.Gunumuz hiristiyanliginda hala suren,vaftiz baba veya analigi;babasi çagindaki tum erkeklere baba deme,anasi çagindaki tum kadinlara ana deme gibi aliskanliklar,eski toplumun siniflayici akrabalik iliskilerinin kalintisi olarak gunumuzde de yasamaktadir.

Simdiki ‘ana’,baba’,’ogul’,’kiz’,’yegen’ gibi kavramlar,butun bir eski toplum tarihinde,akrabalik sistemlerine gore anlam degistirerek kullanilan kavramlardir ve butun bu kavramlara,tarihte degismez içerikte kullanilmis kavramlar gozuyle bakilamaz.Bu nokta yeterince hesaba katilmaz ise,eski toplumu ve onun iliskilerini anlamak oldukça guç olacaktir.  

Ornegin,somurge doneminin bir Firansiz gorevlisi,herhangi bir Afrika kabilesinde,kendi tanidigi akrabalik kavramlarina ve dolayisiyla sistemine gore ‘insest’ kesfederek feryat ettiginde,bunun,Afrikadaki akrabalik ve evlilik iliskilerinin,ondan farkli olan Firansiz akrabalik ve evlilik sistemi temelinde ele almaktan kaynaklanmis oldugunu farkedemez. Afrikali bir kabile erkeginin, kendini doguran bir kadinla evliligi (‘cinsel iliskisi’), bir Firansiz (ve genel olarak modern dunyamiz ) için, ”ana ile ogul” arasi bir cinsel iliski,dolayisiyla insest’ti.Ayni biçimde,bu kadinin dogurdugu bir kiz ile ayni kadinin dogurdugu erkek arasindaki cinsel iliski de, ”kardesler arasi bir cinsel iliski”ydi.Ayni kadinin kocasi ile dogurdugu kiz arasindaki cinsel iliski de “baba ile kizi” arasindaki cinsel iliskiydi.Dolayisiyla butun bu evlilik-cinsel iliskiler,modern toplum bakimindan birer insest iliskilerdir.Bununla birlikte,burada sorun sudur ki,eger,Afrikali erkek,kendini doguran  kadina ‘ana’;bu kadin dogurdugu erkege “ogul” demiyorlar ise ,bu durumda ‘ana ile ogul” arasi iliskiden bahsetmek,ancak bizim akrabalik kavramlarimiz temel alindiginda mumkun olabilir.Oysa bu Afrika kabilesi için,yururlukte olan ve siniflayici akrabalik iliskileri bakimindan,o kadinin dogurdugu erkek ile cinsel iliskisi,basitçe,sadece, kari ile koca arasindaki bir iliski olarak ele aliniyor olmaliydi.Buna karsilik,dogurdugu erkek ile cinsel iliskisinde bir engel veya yasak gormeyen ayni kadin,kendi kizkardesi veya erkek kardesinin ogullari,yani erkek yegenleri ile bir cinsel iliski kuramazdi;bu kesin bir yasak konusu olmaliydi;cunku bu kadin için ogul,kendisinin dogurdugu ve kocasinin toplum birimine ( geçis torenleri ile) devredilmis erkek (çocuk) degil;bizim simdiki kavramlarimizla,erkek yegenler idi.Bu kadin,kocasinin,eger kusak ayrimi yapilmamis ise,kocasinin toplum biriminin butun erkeklerinin,bu bakimdan kendi dogurdugu erkek çocugun da,siniflayici akrabalik sistemine  gore,dogustan karisi idi ve bu nedenle dogurdugu erkegin karisi sayilmasi gayet dogaldi.Bu tur bir siniflayici akrabalik dizgesi kullanan toplulukta,ayni biçimde,bu kadinin dogurdugu kiz,onu doguran kadinin toplum biriminin aidi olarak kaliyor ise,bu bakimdan,tipki onu doguran kadin gibi,dogustan ,bizim kavram ve akrabalik dizgemize gore,onu doguran kadinin kocasinin yani bizim kavramlarimizla babasinin ve erkek kardesinin de,dogal,potansiyel,karisi idi.

Karisinin dogurdugu kiz ile evlilikte bir engel veya yasak bulmayan,koca (ve bu kocanin toplum birim aidi erkek ‘ogul’) bakimindan ise,kocanin kiz kardesi ile veya kiz ile (veya) erkek kardeslerinin kiz çocuklari ile evlenmek,cinsel iliski kurmak buyuk bir gunah,yasak,kabul ediliyor olmaliydi.Burada karsimizda bulunan akrabalik ve dolayisiyla evlilik sistemi,bireylerin iki toplum birim arasinda duzenlenmis aidiyet iliskilerine ve bu aidiyet çizgisine gore sekillenmis erkek ve kadinlar arasinda karsilikli toplu evlilik kuraliyla anlam bulmaktadir.  

Bu bakimlardan, insest iliski ile suçlanan Afrikali kabileler,eger onlara savunma olanagi verilse idi,kendilerinde, baba ile kizin,ana ile ogulun,kizkardes ile erkek kardesin cinsel iliskisinin yasak oldugunu ve insest bir iliski içinde bulunmadiklarini açiklayacaklardi.Fakat ,toplum bilimcilerimiz,genellikle,bu topluluklara savunma olanagi birakmaz ve dunyanin her yanindaki butun toplumsal gorunguleri,Adem ile Havva zamanindan beri degismedigine inandiklari kendi ezberlenmis dar kavramlari ile açiklamaya çalismayi surdururler ve bu tur topluluklarda,ornegin, kuzin-kuzen evliliginin neden tuyler urperten bir yasak konusu olmus olabilecegine fazla kafa yormazlar.Bizim kavramlarimizla kuzin-kuzen evliliginin,farkli akrabalik sistemine sahip topluluklarda ‘kiz-erkek kardes’ kavramlarina karsilik dustugunu de,buyuk olasilikla, anlayamazlar.Ayni akrabalik kavramlarinin tanimladigi sahislar,farkli tur akrabalik dizgesi kullanan topluluklarda yer degistirir ve burada,akrabalik  dizgesinin temeli,gunumuzun modern aile birimine gore degil,bireyin toplum birimle olan aidiyet iliskisine gore sekillenir.

Latmoslu bir kiz’in Latmoslu bir erkekle,Pidasali bir kizin Pidasali bir erkekle evlenme olanagini butunuyle ortadan kaldiran uygulamanin nedeni ,simdi anladigimiz anlamda ortak atalardan kaynaklanan bir ‘kan bagi’,’biyolojik akrabalik’ vb. degil; bir gecede ilan edilebilen ve butun bir toplulugu,bu toplulugun butun kadin ve erkeklerinin,birbirleriyle evlenmelerini engelleyebilecek guçteki siniflayici akrabalik iliskisidir.

safakacmaz@yahoo.com  

---

Do You Yahoo!?
Tired of spam? Yahoo! Mail has the best spam protection around http://mail.yahoo.com Received on Sun Jul 3 17:25:07 2005