[Anadolu_Arkeolojisi] Latmos -Pidasa Ittifak Metni-2

From: Safa KACMAZ <safakacmaz_at_....>
Date: Thu 30 Jun 2005 - 00:53:06 EEST

   

LATMOS-PIDASA ITTIFAK METNI-2   Safa Kaçmaz

26.06.05  

Latmos ile Pidasa arasinda onaylanan ve bu iki yerlesim biriminin tek bir devlet olarak orgutlenmesini hedefleyen birlesme karari ,ozunde, iki farkli topluluk(sehir) arasindaki karsilikli evlilik antlasmasi olarak ele alinmaktadir.

Antlasma oncesi donemde, bir Latmoslu kiz(kadin)in Latmoslu bir erkek ile;bir Pidasali kiz(kadin)in Pidasali bir erkek ile evlenebilmesi mumkundu.O donemin kurallari bakimindan, bir evlilige engel olusturan akrabasal bir yakinliga sahip olmayan Latmoslu bir kiz(kadin), bir baska Latmoslu erkek ile veya Pidasali bir kiz (kadin), Pidasali bir erkek ile evlenebiliyordu. Fakat ittifak antlasmasinin yururluge girmesiyle birlikte, Latmoslularin kendi aralarindaki ve Pidasalilarin kendi aralarindaki evlilik iliskisi yasaklanmaktadir.Bu iki topluluk,kendi aralarinda karsilikli evlilik yoluyla bir ittifak yani akrabalik kurabilmek için,eski toplumda çok yaygin ve genel olarak uygulanan bir kurala basvurmuslar; kendi kizlarini kendi erkeklerine yasaklamislar ; kizlarini karsilikli olarak birbirlerine vermeyi kararlastirmislardir. Antlasma metninde,’iç evlilik’ turunun yasaklanmis oldugunu goruyoruz:

“ [(Latmoslularla Pidasalilarin ) aralarýnda evlenme yoluyla akrabalýk tesis etmeleri için ]

hiçbir Latmoslu bir baþka Latmosluya kýzýný vermemeli veya (bir diger Latmosludan) kýz almamalý ve

hiçbir Pidasalý bir (diger) Pidasalýya kýz vermemeli veya almamalý;

altý yýl süreyle Latmoslu Pidasalýya ve Pidasalý Latmosluya kýz verip almalý”.

Burada ittifak antlasmasinin, Latmos ve Pidasa topluluklarinin (‘iç’) evlilik yasagi uzerine yerlestirilmis oldugu gorulmektedir.Artik hiçbir Latmoslu kiz (kadin), Latmoslu bir erkekle; Pidasali bir kiz (kadin) da Pidasali bir erkekle (hiç olmazsa ilk alti yil boyunca) evlenemeyecektir.

Bu antlasmanin yururluge girmesiyla birlikte,aralarinda daha onceden var olan ve bir evlilik iliskisine engel olusturan akrabasal bir iliski bulunsun veya bulunmasin,bir anda,butun Latmoslular ve butun Pidasalilar,kendi içlerinde tek bir birim, içinde evlilik yasagi olan bir çesit ‘aile’ haline getirilmistir. Bu iki toplulugun her birinin kiz(kadin)larinin odevi,dinsel dildeki biçimiyle ’kaderi’, sadece,kardeslik ittifaki kurulmus karsi topluluga ait bir erkek ile evlenme yukumu halini almistir.(1)

Latmoslu bir kiz(kadin)in Latmoslu bir erkek ile,Pidasali bir kiz(kadin)in Pidasali bir erkek ile evlilik yasaginin ,iki yerlesim biriminin birbiri ile akrabalik temelinde ittifak kurma hedefi disinda bir gerekçeye sahip olamayacagini goruyoruz.Bu dogaldi da.Cunku,eski toplumda uygarlik sureci,ozunde,toplum birimlerin ‘iç’inde ve ‘dis’inda, karsilikli olarak,yiyecegin ve cinsel iliskinin paylasimini bariscil bir temelde orgutleme çabasindan baska bir sey olarak sekillenmez.Uygarlik,bu iki temel iliskinin bariscil denetim altina alinmasini saglayacak kurallar yoluyla olusmaya baslayacaktir.Kendi kadinlarini kendi erkeklerine yasaklayan iki toplum birimin,kendi kizlarini karsilikli olarak birbirlerine sunma yoluyla kurduklari baris,ittifak,akrabalik baglari olusturma edimi,yazili tarihte,Sumer-Akad topluluklarina kadar izleyebildigimiz bir uygulama alanina sahiptir.Sumer – Akad tarihinin izleyebildigimiz tarih aktariminin ,bir bakima,karsilikli olarak kadin veya evlilik  iliskisi paylasimi,kadin veya evlilik iliskisi paylasimi uzerine sekillenmis akrabalik baglari;karsilikli baris ortaminda saglanan urun takasi gibi kurumlar araciligiyla,bu kurumlar merkezinde aktarilmis olmasi bu yuzdendir.Toplumsal kurumlar ve isleyis yasalari,onemli-onemsiz butun bireysel arzulardan bagimsizdir ve kendi mantik yolu uzerinde ilerler.Birbirinden farkli cografya ve farkli tarih dilimlerinde yasayan topluluklarin benzer tarih anlatimlarina,benzer kurumlara sahip oluslari,benzer davranis egrilerinde bulusabilmeleri,onlarin kopyaci oluslarina degil,toplumsal isleyisin fonksiyonel ortak mantiga sahip olmasindandir.Bu bakimlardan, Pidasa-Latmos ittifak anlasma metninde,akrabasal ittifak kurma ediminin,tipki, erken donem Sumer-Akad topluluklarindan bu yana tanidigimiz Dumuzi-Inanna ile Gilgamis-Istar evlilik duzeni temeli uzerine kurulmus olmasini,sadece geleneklere baglilik veya kopyacilik vb. ile açiklamak yanlis olacaktir.Burada,iki toplum birimden tek  bir toplum birim olusturma surecinin gerekleri,hak ve yukum tanimlari sozkonusudur.

Bariscil bir paylasim ortamina ulasmak isteyen eski toplum, kardeslesmeyi,yani ittifaki,karsilikli olarak isleyen bir evlilik sistemiyle saglamaya yonelir yonelmez,dogal olarak,once,ilk adimin,kendi içinde yurumekte olan evlilik iliskisini,’iç evliligi’ yasaklamak olacagini anlamaya baslamis olmalidir.Eski toplum,bu sonuca,hiç olmazsa Sumer-Akad topluluklari uzerinden,Uruk donemi ile birlikte tam olarak ulasmis gorunuyor.Gilgamis anlatiminda, Uruklu kizlar ile Uruklu erkekler arasindaki cinsel iliskinin yasaklanisini anlatiyor olmasi gereken ifadeler ;Gilgamis’a karsilik olarak,onun esdegeri Enkidum’un olusturulmasi dilegi bu durumu anlatiyor olmalidir. Uruklu kadinlarin yabanci erkeklerle cinsel iliskilerinde guvenli bir bulusma alani olarak sekillenen Eanna tapinaginin Uruk’taki eskiligi de bu olguyla baglantili olmalidir.  

Daha erken donemlere,tabletlerde ‘yerin gokten,gokun yerden ayrilmasi’ diye ifade edilen donemlere dogru geriledigimizde,bu anahtar deyimlerin,Sumer ve Akad topluluk oncellerini anlatmakta oldugunu anliyoruz.Buradaki « Yer» ve «Gok» kavramlari,farkli iki toplulugun anlatimi olmaliydi.Enlil’in akil edip gerçeklestirdigi bu ayirim yoluyla, « Yer »in kizlari, « Yer »in erkeklerine, « gok »un kizlari da « gok »un erkeklerine yasaklanmis gorunuyor.Bu yasagin oteki yuzu, « Yer »in (toprak,kara,kara renk) kizlarinin « gok’un ogullari » ile ve Gok’un kizlarinin da « Yer’in ogullari » ile evlenmesi zorunlugudur.  

Butun bir Dumuzi-Inanna ;Gilgamis-Istar anlatimlarinin gerisinde,eski toplumun bu akrabasal ittifak ve dolayisiyla evlilik duzeni yatar. « Yer » ile « Gok » arasinda,daha dogrusu,Yer ve Gok kavramlari ile ifade edilen iki topluluk arasindaki evlilik ittifaki Mezopotamya’da o denli onemli bir ittifak baslangici yaratmistir ki,binlerce yil sonra,Eski Ahit yazarlari :

“Yeryüzünde insanlar çoðalmaya basladi, kizlar doðdu.

Ýlahi varliklar (Melekler,Goksel varliklar,Goklerin Ogullari)(‘les anges, les enfants des cieux ) insan kizlarinin güzelliðini görünce beðendikleriyle evlendiler.”(Eski Ahit,Yaratilis,Bl:6)

diye yazdiklarinda,sadece,artik soyutlanmis kavramlarlar ardina gizlenmis olan bu iki topluluk arasindaki evlilik iliskisinin bir yanini anlatmis oluyorlardi.

Eski toplumda,evlilik iliskisinin bir ittifak iliskisi ve bunun da birbirinden ayristirilmis iki toplumbirim arasinda gerçeklesen bir edim oldugunu “asagi Misir- yukari Misir” ayiriminda ve Hitit-Babil arasinda da izliyoruz.

safakacmaz@yahoo.com

(1) Bu antlasma temeline gore,bir Latmoslu kiz,sadece Pidasali bir erkek ile ;bir Pidasali kiz ise,sadece Latmoslu bir erkek ile evlenebilecekti.Buna karsilik bir Pidasa veya Latmos erkegi,baska topluluklara ait kadinlarla da evlenebilir gorunuyor.

Geçen yazimizda:

“Antlasma metnimiz,Latmos’lu bir erkegi Pidasali bir kadinla,Pidasali bir erkegi ise,Latmoslu bir kadinla evlenmeye mecbur tutuyor.”

biçiminde hatali bir ifade kullanilmisti.Antlasma metnine daha dikkatli bakarsak,karsilikli evlilik ittifakinda;antlasma metninin ,sadece,Latmos ve Pidasa kadinlari uzerine vurguda bulundugunu gorecegiz.

Analasiliyor ki,antlasma doneminde,bir Latmoslu erkek,Pidasali olan kadin disinda baska topluluga ait bir kadinla da evlenebilirdi.Aynbi biçimde bir Pidasali erkek Latmoslu olan kadin disinda bir kadinla da evlenebilirdi.

Eski toplumda,erkegin çok karililik doneminde karsimiza cikan ,’birincil kadin’,’asil kari’,épouse légitime’ kurumu,boyle bir gelismenin urunu olmalidir.Ittifak halindeki iki toplulugun kadinlari,karsi toplum birim erkeklerinin ilk ve asil karilari olmaktadir; evlilik,birey disinda gerçeklesen bir ittifakin urunu oldugundan, erken ve orta donemlerde,bu esi bosama erkek için mumkun degildir,kadin bosanmak ister ise,cezasi olumdur.Bu asil kadin, épouse légitime’, hem kocasi,ve hem de kocasinin oteki karilari uzerinde,iki toplum birimin kurdugu esitler arasi ittifaktan aldigi gucun temsilcisi olarak one cikmaktadir.                   

---

Yahoo! Sports
 Rekindle the Rivalries. Sign up for Fantasy Football Received on Thu Jun 30 00:53:20 2005