|
|
[Anadolu_Arkeolojisi] Gudea Yaziti-3
From: Safa KACMAZ <safakacmaz_at_....>
Date: Sun 01 May 2005 - 17:07:37 EEST
Gudea Yaziti-3 Safa Kaçmaz 01.05.05 Lagas “Ensi”si Gudea donemine ait bir tablet yaziti ve bunun yaklasik tercumesi soyledir:
dingir-ra-ni gù-dé-a ensí (PA.TE.SI) 5) lagaş (SIR.BUR.LA)ki lú é-50 (ninnu) dingir Nin-gír-sú-ka in-dù-a é-gir-su-ka-niki
1)dingir nin-giş-zi-da (Gudea’nin) tanrisi Gù-dé-a ensí (PA.TE.SI) Lagaş Adam,Ev(Tapinak) Ninnu (50) dingirNin gírsu (nun) İnsa etmisti Girsu tapinagini
Girsu : Lagas’a 20 km. kadar mesafede dini bir merkez ,kutsal tapinaklarin bulundugu bolge.Ningirsu ve Baba’nin tapinaklari burada bulunuyordu.Eskiden Ba’u olarak okunan Baba veya Wawa, Vava okunuslu tanriça,Girsu ve Lagas’in kutsal,ulu kadinidir ve Nippur’un Ninlil’ini çagristirmaktadir:”Nippur’da ortaya çikan Girsu ve Lagas’in Kadin’i”. Lagas ve Girsu;Enlil,NinGiszida,Ningirsu,Ninlil... etrafinda ,Marduk-Nemrut,Ninurta çizgisi boyunca ates-nefes kultu bakimindan onem tasimis gorunuyor.Enlil,”Tufan’in kirali”,”Tufan’i gerçeklestiren tanri” idi.Gunumuzdeki anlamiyla Tufan,abubu veya amaru kelimeleriyle karsilanmaktadir.Oysa,Abubu veya Amaru,Sumer’lerde bir defaya mahsus gerçeklesen bir Tufan’in degil;sistemli olarak yinelenen kutsal bir kuralin,rituelin anlatimi olarak yer almaktaydi.Tabletlerde,Ningirsu ile bir çok bakimdan ozdeslik tasiyan Ninurta “Enlil’in Tufani” olarak nitelenmektedir. Yilan olarak da sembolize edilen Kiszidum,ayni zamanda,’yakici kamis’ anlamli Gibil ile ozdesti.Sumerce Gi-bil okunuslu bu kavramin Bil-gi olarak yazilmis haline de rastliyoruz. -2700 yillarinda Uruk’ta karsilastigimiz ve tabletlerde "gis-bil-gin-mes" veya kisaltilmis haliyle Gis-bil olarak yer alan Gilgamis,Islam’in Iblis’i,tanrinin Adem’den daha evvel ,kavurucu atesten yarattigi seytan’idir.”Gi-bil seni yesin!,Gibil seni yakalasin! Gibil seni,yutsun,yaksin,oldursun! “ gibi lanetlere eski tabetlerde rastliyoruz. Adem ve Seytan karsitligi,iki toplum birimin Kiszidum-Dumuzi,Enkidum-Gilgamis,Habil-Kabil karsitligi (ve kardesligi) olarak ates ve su;yer ve gok karsitligi (ve birligi) olarak surer.Sumer-Akad gelenekleri, sayisiz ‘isim’ turetme metodu yerine; kutsal varliklarin nasil ortaya çikmis olduklari;onlarin islevsel yapilari; ana çizgilerdeki ozellik baglantilari yonunden ele alinarak incelendiginde daha doyurucu sonuçlar vermektedir.Bu yontem,gunumuzdeki kutsal din ve mezheplerin,geçmisle var olmasi gereken iliskilerinin kurulabilmesini de saglar. Lu -E-Ninnu: Tabletlerdeki bu okunus, “Adam-Ev(Tapinak)- 50” kelimelerinden olusmaktadir.50 rakami,5 kez 10 rakami yazilarak ifade ediliyordu. Sumerce Ninnu (nin-nu-u) olarak okunan bu kelimenin Akadca karsiligi Hanşa(ha-an-şa-a)’ dir .Dolayisiyla Lu-E-Ninnu ,50 Adamin Evi,50’ler Tapinagi anlami tasimaktadir. 30,40,50,60 gibi rakamlarin,eski toplumda,sonradan kutsallasan,her bir toplum birimin kendi içinde,belki karsilikli olarak saptadiklari baslangiçtaki erkek topluluk sayisinin yansiticisi gibi gorunmektedir.Bu rakamlar daha sonra,savasabilecek erkek sayisina donusmus gibidir. Bir Sumer mirasi olan 10 ile 60 rakamli deger temeline de yol açan,bu eski orgutlenme rakamlari olmalidir.10,12,60 rakamlarinin zaman,agirlik,matematik ve geometrinin temel rakamlari olmasi,ayni olgunun paylasim degerleri olarak da kullanilmis olmasina bagli olmalidir. Inanna,Dumuzi ile kutsal çiftlesmede ’50 kez’ sevismis ise;Inanna,’oluler diyarinda’ bir cesede donusunce,uzerine 60 kez yasam yiyecegi,60 kez yasam içecegi dokulunce canlanmis ise;Gilgamis veya Dummuzi savaslara 50 yoldas ile çikmislar ise;Turuva kirali Piriamos’un ’50 ogulu’ var ise...burada kullanilan rakamlar, eski toplumda orgutlenme ve işleyiş yapisi bu rakamlara dayandigi içindi.Sabit sayilarda kiz veya oglan sahibi olan topluluk anlatimlarina Hitit’lerde de rastlariz.Bu yapinin sonraki kalintilarini;çarlik Rusya’sinin “kara 100’lerine”; ‘1000 yurttasli’ eski Yunan site devletlerine;eski Roma’nin ”100’ler”,”1000’ler meclisleri”ne kadar izleriz. Sumer tanrilari arasindaki duzende,bir tanrinin niteliginin,rakamlarla da açiklanabiliyor olmasinin nedeni ,bu tanrilarin, sekillendikleri eski yerlesimlerin sayisal degerleriyle esitlenerek kullanilmasindan oturu olmus olmalidir.40 rakami,Enki-Ea’yi;50 rakami Enlil’i;60 rakami ise,An,Anum’u temsil ediyordu.Kutsal 40’lar gelenegini (bu karsi yondeki toplum birim bakimindan 40 harami ozelligiyle yasanmis olmalidir) aralarinda buldugumuz topluluklar, Enki-Ea-Apsu gelenegine dayanmis olmalidirlar.Ayni sekilde Turuva veya Gilgamis’in Uruk’u ’50 ogullu’ ise,bu,Turuva kirali Piriamos’u bir dizi kadinla evlendirerek ille de 50 ogul sahibi olarak gosterilmesini gerektirmez. “50 adi” olan Nemrut-Marduk’un kaynaklari,bu yuzden,’anlamsiz saçmaliklar’da degil, 50 sayisi etrafinda sekillenmis ,ates-nefes kultunun olustugu eski bir Sumer yerlesiminde arastirilmalidir.Ceza yasalari ve uygulamalarinda 40 ,50,60 kez kirbaçlama, veya bu sayilardaki gun boyunca kiral için çalisma;Sumer okulundaki haylaz ogrenci 59 veya 61 kez degil de,mutlaka 60 kez kirbaçlaniyorsa,bu rakamlarin kaynaklari gelisiguzel tercihlerde aranamaz.Eski toplumun rakamlara dayali bu ayrimlari,dogru ele alindiginda,bolgede sekillenip evrensellesen 3 kutsal dinin kaynaklarini anlamaya çalisirken,bizi,eski Sumer sehirlerine degin tasiyabilirler. Eski Yunan anlatimlarinda karsilasilan “100 kollu dev” turu motiflerin ardinda da bu rakam degerleri bulunuyor olmalidir.”50 ogul”luk karsit bir toplumbirim,bu yandaki topluluk tarafindan “100 kollu dev” olarak yansitilmis ise,buradan ‘mitolojik,fantastik’ uydurmalar sonucuna varmak yerine;eski toplum degerlerine ulasmaya çalismak gerekir.Kazitlarda bulunan “4 yuzlu” dolayisiyla 8 kulak ve 8 gozlu bustlerin vb. dogru yorumlarina,eski toplumun orgutlenme ve isleyis degerlerine bagli kalarak ulasilabilir. Yukardaki tabletin yaklasik tercumesi soyle olmaktadir: “Tanri Nin-Girsu’nun Elli’ler tapinagini insa etmis olan Lagas “Ensi”si Gudea,tanrisi Ningiszida için Girsu’ya tapinak yapti.” safakacmaz@yahoo.com Do You Yahoo!? Tired of spam? Yahoo! Mail has the best spam protection around http://mail.yahoo.com
Bu mesajin iceriginden yalnizca gondericisi sorumludur. E-kaynak.net liste arsivi mesaj icerigiyle ilgili herhangi bir sorumluluk kabul etmez. |