|
|
[a_sinema] Sinema ve Kadın
From: BASIN <basinaciklamasi16_at_....>
Date: Sat 23 Jul 2005 - 12:10:16 EEST
T.C.
ANKARA ÜNİVERSİTESİ
SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ
RADYO TELEVİZYON SİNEMA ANABİLİM DALI Sinema ve kadın
İRAN SİNEMASI
RAHŞAN BENİ-İTİMAT
Doç. Dr. S.Ruken ÖZTRK Hazırlayan Hüseyin LALE lalehhosein@yahoo.fr ANKARA-2005(Haziran) Başlıklar:
Biyografi…………………………………………………………………………….3
Eserler………………………………………………………………………………3
A- Belgesel filmler…………………………………………………………...3
B- Uzun metrajlı sinema filmleri…………………………………………...4
Ödüller…….………………………………………………………………………...4
A- İran’ dan…………………………………………………………………….4
B- Yurt dışından………………………………………………………………4
Jüri Üyeliği …………………………………………………………………………4
A- İran’da//……………………………………………………………………….4
B- Yurt dışı……………………………………………………….………………4
Törenler ve hatırlatmaklar……………………………………….………………4
Özellikler…………………………………………………………………………….5 Mayıs Kadını'nın öyküsüne kısa bir bakış………………………………………6 Mayıs Kadını filmi üzerine kısa görüşler………………………………………..6 FURUG FARRUHZADDAN bir Şiir parçası………………………………………9 İran basınına yansımış önemli eleştirilerden kaç örnek…………,,,…………9
A- Şahram Ceferinejad……………………………………………,,,………9
B- Cemişit Ekremi……………………………………………………...…….9
C- Ketayun Beyleri………………………………………………………….10
D- Ilham Haksar………………………………………………………………10
E-Tehmasip Sülhco………………………………………………………….10
F-Nağme Semini………………………………………………………..……11
Kaynakçalar………………………………………………………………………….11
Biyografi: Rahşan Beni-İtimat 1953’te Tahran'da doğmuştur. Tahran Sanat Üniversitesi Dramatik Fakültesinden mezun olmuştur. Devrim sonrası önce İran televizyonunda yönetmen olarak çalışmaya başlamıştır. Devrimden sekiz yıl sonra ise sinema yönetmeni olarak sanat hayatına devam etmiştir. Sinemaya ilk kez devamlılık yazmanı sıfatıyla girmiştir. (Zaven gokasiyan) Eserler: C- Belgesel filmler:
D- Uzun metrajlı sinema filmleri:
(Farabi dergisi)
Ödüller: C- İran’dan ( Afi tabi azat ajans haberi-2004.nisan) خبرگزاری آفتاب آزاد
D- Yurt dışından:
- B- Yurt dışı:
Törenler ve retrospektifler:
Özellikler; 1- Bütün sanatçıların olduğu gibi, Rahşan Beni- İtimat'ın eserlerinin özelliklerini şöyle özetleyebiliriz; ( Bu özet, sekiz yıl içinde İran'da yayınlanan dergilerden, gazetelerden ve kitaplardan alınmıştır. Onlara kaynakçada işaret olunmuştur. Bu araştırmada, 53 dergi, uç kitap ve 16 gazete makaleleri yer almaktadır). (Film gergisi- 2004 ve 2005 yıllarındaki sayılar) . 1- Bu eserlerin amacı genel olarak toplumsal hedeflerden oluşmuştur. Dünya görüşü, yarattığı eserlerin toplumsal sorunlarından ayrı olmamıştır. 2- Kadın karakterleri oluşturma biçimi oldukça özenlidir. Eserlerinde kadın karakterler feminizmin hedeflerinin de ötesinde bir güçlülük ve kararlılık sergilerler. Beni-İtimat sadece kadın sorunları değil erkek sorunlarını da incelemeye gayret göstermektedir. 3- Bütün eserlerinde karşıtlıklar ve ikilikler yer almaktadır: ويژه نامه نوروز ۱۳۸۲ - روزنامه صبح ايران - March 2003 ( Iran gazetesi. Nevruz .zel satyi/1382=2002 A- Aydın fikirli insanlarla sokataki, sıradan insanların karşı karşıya olması (Her ikisinin düşüncelerinde hata vardır). B- Zengin ve fakir insanlar ( Zenginlik ve yoksulluğun kökeni yasalardır). C- Anneler ve yengeler(Gelinler),( Kadınlar yengelik, gelın ve annelik rolünü aşmalılar). D- Babalar ve oğullar (Bütün erkekler kadınların ilerlemesini engellemektedir). E- Gerçekler ve sorular (Gerçekler soruları oluşturup yönlendirmeliler). F- İdeal ve kötü kanunlar (Yasal düzenlemeler insan eliyle olmuştur bu nedenle değişebilir. Kanunlar hiçbir zaman net ve kesin olamaz). G- Aile içindeki huzur ve toplumdaki ıstıraplar (Aile içindeki huzur topluma yansıtılmalıdır; toplumdaki ıstırap aile içine girmemelidir). H- İdealizm ve realism (Artık İran gençleri gerçekçi olmak istiyor. Savaşa hazır değillerdir). 4- Toplumsal sorunların iki ana sebepleri vardır: kötü kanunlar ve dengesiz ekonomi. Ekonomik sistemin ve kötü kanunların yönlendirilmesi, yaşam hakkından kaynaklanmalıdır. ( سايت اخبار روز، ژانويه 2003) 5- Ekonomik sistemin kötü ve dengesiz olması, yoksulluklara yol açmaktadır. Çünkü yargı sadece zengin insanların hizmetindedir. Zengin insanlar suçlu oldukları zaman bile öyle davranırlar ki sanki hiçbir şey olmamıştır. 6- Beni-İtimat'ın eserlerinde annenin önemli yeri vardır. Aynı zamanda anne simgesel olarak bazı kavramları ifade etmektedir; kendinden geçer, ıstıraplı, huzursuz ve acı çekendir. Bütün anneler acı çeker; şehit annesi, sanatçı annesi, uyuşturucu kullanan insanın annesi vs. 7- Beni-İtimat'ın ilk üç filminin adları eşya veya insan dışında olan adlarıdır: Sınırlanmış Alanın Dışı (eve işaret eder)- Sarı Kanarya (kuş adı)- Yabancı Para (meta). Ama son üç filmnin isimleri kadınlara aittir; Nergis (kadın ismi) – Mavi Yaşmaklı – Mayıs kadını. 8- Şansız kadınlar, ister zengin olsun ister yoksul, aynı şekilde acı çekerler ama bu arada yoksul kadınlar daha çabuk ayaktan düşer. 9- Rahşan'a göre İran toplumunda kadın sorunlarından bahsetmek gerçekten zor ve tehlikelidir. Bu nedenle hafif ve basit yollar bulmalıyız. Bu amaca varmak için uyandırıcı ve uyarlama yolların keşfedilmesi daha önemlidir. 10- Onun ilk üç filmi komedi ama son filmleri acı verir ve trajiktir. Onun eserlerinde sürekli yer alan kavram, hep toplumsal öyküler ve psikolojik hikayeler olmuştur. 11- Bu eserlerde aşkların pek başarılı olmadığı göze çarpar. Boşanmalar, eşlerin ölümü gibi olaylar ortaya çıkar. Hatta, “aşk” kelimesi ‘bir kimseye değil de birşeye tutkuyla bağlanma’ olarak alındığında (edebiyata, sanata vb.aşık olma) bu türden aşkların da sonu pek iyi sunulmaz. 12- Beni-İtimat'ın ilk filmlerinde, birey toplumun karşısında egemenliğini kaybetmiştir. Toplum bireyi unutarak sadece genel ve somut amaçlara varmak ister. Bu durumda birey, kendi menfaatlerini koruma imkanı bulamaz. Birey anarşi karşısında hiçbir hakka sahip değildir. Olaylar karşısında mahkum olmuş bir köledir. Her şey onun dışında belirlenecektir. 13- Suçluyla şikayetçinin yerleri değişmiş olan toplumda, sakin ve iyi bir insan, nihayet anarşist ve küçük bir isyancı olabilir. Mayıs Kadını'nın öyküsüne kısa bir bakış; Oğluyla beraber yaşayan ve belgesel film çeken kadın yönetmen, ikinci kez evlenmek istemektedir. Sevdiği adam da kendi kızıyla yaşamaktadır. Bir yandan anne bir yandan da kadın olmak onu zor duruma sokar. Acaba o sevdiği adamı mı yoksa oğlunu mu seçecektir. Kadın yönetmen, belgesel filmleri çekerken toplumdaki sorunlardan etkilendiğinde hem kendi hayatını hem de toplumsal meselelerin çözümünü düşünmek zorunda kalır. Mayıs Kadını filmi üzerine kısa görüşler; Mayıs Kadını 1996 yılında yapılmıştır. Bu film yurt içi ve yurt dışında başarılara ulaştıktan sonra çeşitli ve farklı yorumlara sahip olmuştur. Zaman bakımından bütün yorumların netleşmesi ve özetlenmesi öne çıkar. Aslında aşağıdaki özet bu açıdan önem kazanmaktadır. Diğer filmlerde olduğu gibi bu filminde de ortak özellikler vardır. Bu filmin alt yapısı toplumsal baskılardan ve annelerin bu yönde feda olmasından oluşmaktadır. Bu özet yukarıda işaret olduğu gibi, sekiz yıl içinde İran'da yayınlanan dergilerden, gazetelerden ve kitaplardan alınmıştır. Bu araştırmada, 53 dergi, uç kitap ve 16 gazete makaleleri yer almaktadır). (Cami-cem gazetesi-2003 ve 2004- 1- Bu film toplumdaki olaylara bir karşı çıkıştır. Filmin amacı yasaların yetersiz olduğunu göstermektir. Film ataerkilliğin etkisini anlatır. Ama ataerkillik, siyasi nedenlerden öte kültürel değerlerden kaynaklanmaktadır. 2- Beni-İtimat'ın toplumsal ve sanatsal düşüncesinin temellerini şöyle özetleyebiliriz; olayların gerçek nedenlerini araştırmak, toplumsal sınıfları net olarak tanımak, değerlendirme için kriterleri tespit etmek ve etkisini kabul etmek, gerçekçi sinemanın koşullarını tanımak, idealistle realist kavramlarının sınırlarını ayrıntılandırmak. Bu nedenlerle Beni-İtimat filmlerinin sonunu soru işaretleriyle tamamlamaktadır. 3- Hep olduğu gibi bu film belgesel üsluba dayalı yapılmıştır. Belgesellik onun özelliklerinden sayılmaktadır. Unutmayalım ki kendisi zaten sinemadan önce T.V belgesel filmlerini yönetmiştir. 4- Toplumun sorunlarını sırtlarında taşıyanlar kadınlardır ve bu yüzden sorunları çözmek de nihayetinde onların görevi sayılmaktadır. Gerçi bu başarıya ulaşmak genel olarak erkeklere aittir. Erkekler propaganda ve reklamcılık araçlarını kullanırken Beni-İtimad, kadının bu yönde başarısını kendi tarzıyla yorumlamaktadır. Kadının başarısı ataerkillik nedeniyle gerçek değerini kaybetmektedir. Bu filmde de farklı ve çeşitli görevlerle sorunları taşıyanlar, kadınlardır; anne ,eş yada kız çocuğu olarak. Uzmancılık görüşü ve bir uzman gibi davranışı, kadınlar hiçbir şekilde hak etmiyorlar. 5- Filmdeki iki genç erkek, İran'daki farklı düşüncelerin simgesidir. Birinci tür gençler emperyalizme karşı devrimcidirler; ikincisi ise (yönetmenin oğlu gibi) sadece yaşamak peşindedir. Onlar zaten devrime ve de devrimin gerçekleşeceğine inanmamaktadır. Filmin sonunda her iki genç erkek anlaşır ama acaba büyükleri de aynen onlar gibi anlaşabilecekler midir? 6- Beni-İtimat'ın önceki filmlerinde yer alan aktörler, bu filmde de, ancak daha küçük rollerde yer almıştır. "Hayat devam ediyor; her şey iç içe girmiştir artık" Diyor. 7- İster sanatçı annesi ister uyuşturucuya alışmış birinin annesi isterse savaş cephelerinden dönen bir gazinin annesi olsun her koşulda annelerin durumu benzerdir. Her halükarda anneler- tıpkı filmdeki anneler gibi- toplum sorunlarını sırtlarında taşımaktadır. Şikayetçidirler ama onların problemlerini kimse anlamaz. 8- Bu film yapısal olarak belgesel sayılır. Yönetmen, seyirciyi inandırmak için filmi belgesel tazda yapmayı tercih etmiştir. Görüntülerde gerçekle sanat arasında bir denge sağlanmıştır. Seyircinin izlediği görüntüler onun gerçek hayatından uzak değildir. Bu üslup aslında İran sinemasının büyük ustası Abbas-Kiarostemi'yle başlamıştır. 9- Filmin sonunda, belgesel film yönetmeni kadın, felsefi düşünce ve tefekkür içinde büyük huzura varmaktadır. Artık onun hayatında bir erkeğin olup olmaması önemli değildir. Fiziksel ihtiyaçlar da ( cinsellik gibi) böylece söz konusu olamaz. Kadının sevdiği adam ortada yoktur. Onun sesini sadece telefondan duyarız. Kadının istediği ve sevdiği insan sadece sesiyle tanınmaktadır. Acaba bu görüş bir küçümseme simgesi olabilir mi? 10- Filmdeki belgesel görüntüler İran'ın doksanlarda yaşadığı gerçek olaylardan alınmıştır; savaş, sanatın ilerlemesi ve toplum sorunlarınin sanat alaninda yansıması, ekonominin özel durumu ( zenginlik ve yoksulluk. Ama İran toplumunun asıl sorunu yönetmene göre ekonomik değil kültürel sorunlardır), paradoksal yaşam tarzları, saçma sapan yasalar. 11- Filmde gerçeklerden yansıtilmış görüntüler aynı zaman simgesel kavramları taşımaktadır. 12- Bu filmde İran'ın bir usta tasarımcısi, grafik üsluplarını iyice kullanmıştır. 13- Furug (filmdeki kadının adı) gibi bir kadının seçeneği, İran'ın geleneksel toplumunda kabul görmez. Furug hem oğlunu hem de aşkını birlikte seçemez. O birini seçmek zorundadır. 14- Furug-Kiya iki kelimeden oluşmuştur. Furug, aslında İran’ın ünlü kadın şairinin ismidir(Furug Ferruhzad). Kiya kelimesine gelince Abbas-Kiyarustemi'nin isminin son kısmıdır. Yani Rahşan Beni-İtimat, bu iki sanatçıya hayranlığını dile getirmiştir. 15- Filmde bir aşk üçgeni vardır. Bir ucunda Mani( kadının oğlu), bir ucunda Furug ve öteki ucunda kadının sevgilisi. Herkes birbirini engellemektedir. 16- Ödip( Sofokles’in yazdığı eserde kahramanın ismi) kompleksi (oğlanın annesine yönelik özel psikolojik duygusu) saklı olarak Mani'de kendini göstermektedir. 17- Bu filmde bir anne görüyoruz. Belgesel filmleryöneten bu anne başka insanların ve özellikle çocukların sorunlarının çözülmesinde çaba harcamakta ancak maalesef kendi çocuğunun problemini çözememektedir. 18- Filmin sonunda kadın, çocuğu ve sevgilisi arasında perişan durumda ortada kalır. Çünkü birbirine yer bırakmayan iki aşka sahiptir; oğlu ve sevgilisi. Birini tercih etmesi diğerini tamamen dışlaması anlamını taşır. Bu nedenle seçim yapmak onu gerçekten zorlamaktadır. FURUG FARRUHZAD’dan bir şiir parçası:
بر او ببخشائيد Onu bağışlayın.
بر او كه گاه گاه Onu bağışlayın ki arada sırada,
پيوند دردناك وجودش را İçindeki dertli vücudu
با آبهاي راكد Durgun sularla,
و حفره هاي خالي از ياد مي برد Ve boş deliklerle unutmaktadır.
و ابلهانه مي پندارد Ve aptalca düşünüyor ki
كه حق زيستن دارد Yaşam hakkına sahiptir.
İran basınına yansımış önemli eleştirilerden kaç örnek: E- Şahram Ceferinejad: Rahşan’ın filmlerinde aksiyon ve reaksiyon kuramlari ve bilgileri iz bırakmaktadır. Tekniklerın kullanışı bilimsel yöndedir. Bir tarafta yönetmenin toplumsal ve mesleğine özgü istekleri yer alırken diğer tarafta statik ve sanatsal düşünceler yer alır. (Sinema tiyatro dergisi) F- Cemişit Ekremi: Beni-İtimat'ın eserlerinde yer almış kadınlar kendilerini ifade etmekten ziyade, toplumdaki kadın sorunlarını temsil ediyorlar. Burada amaç fiziksel ve hatta duygusal meseleler değildir. Özellikle yoksul ve şanssız kadınlar temsil edilmektedir. Beni-İtimat'ın yaptıklarının önemi, onun dar ve ışıksız bir alanda bu kadar net ve aydın konuşmasıdır. O, dar ve sınırlanmış alanın içinde, kendi görüşlerini iyi şekilde ifade etmeyi başarmıştır. İzleyici onun filmlerini seyrederken hep gözü açık oluyor. Mayıs Kadını'nda görünen itirazın arkasında, çok saygılı ve sakin bir düşünce saklı duruyor. Amaç önemli bir noktaya varırken saygılı olmak ve bütün insanları olduğu gibi kabul etmek; bu ise sadece onun gibi saygılı bir kadından beklenebilir. Belgesel vurgular filmin dramatik temellerini bozmuştur ama daha inandırıcı olmuştur. Bu nedenle filmin sonunda onun itirazı genel olarak artık sadece yönetmenin itirazı değil bütün halkın itirazıdır. Yönetmenin amacı nihayet toplumda hakim olan değerlerin gereksiz ve yetersiz olduğunu göstermek ve onların yerine başka değerlerin olması gerektiğini göstermektir. (Saturday, January 19, 2002. Kuç dergisi) G- Ketayun Beyleri: H- Beni-İtimat'ın filmlerinde erkek-kadın probleminin gösterilişinde ayrim yoktur. O bu ayrıntının dışında bütün insanları düşünüyor. Ona göre bütün insanlar eski ve itibarsız bazı geleneksel düşüncelerin esiridirl ve onlardan kurtulmaları gerekir. Bu nedenle Beni-İtimat feminist düşüncede yeni bir anlama varmaktadır. “Erkeklerin sorunlarını bile kadınlar çözebilir” diyor. Kadın ve erkek meselesinden öte, insan kavramı vardır ona göre. “Problemler, kadından ya da erkekten kaynaklanabilir” diyor. Beni-İtimat'ın eserlerinde yer almış görüntüler İran tarihinin gerçek görüntülerdir. 26 ارديبهشت 1384 جام جم Cami cem gazetesi 2004 mayısın 15 İ- İlham Haksar: Kadının itiraz etme tarzı önemlidir. Bu iş kışkırtmaksızın yapılırsa başarıya ulaşacak bence, yoksa İran gibi toplumda hiçbir zaman ilerleyemeyiz. Mesela Rahşan'ın davranışı bu alanda dikkat çekicidir. Çünkü o zeki ve tecrübeli olduğu kadar cesur ve mantıklıdır da. Onun silahı mantığıdır. Bir köşe yazısında Rahşan şöyle yazar: “Bir defa iş başında ve tam çalıştığımız sırada, benim bağırmam gerekti. Üç kez bağırdım. Genç bir adam çok şaşırdı. Demek ki hiç beklemiyordu. Ben onun şaşırmasından büyük ders aldım. Demek davranışlar yer ve mekana göre değişebilirmiş. “ O sonra şöyle devam eder: “Benim, toplum kadınlarını temsil etmek ve onların vekili olmak gibi bir iddiam yoktur. Çünkü bu iddia çok büyük iddiadır. Ben kadın hakları sloganın arkasına saklanmıyorum. Sadece onların yaşadığı problemleri tanıyıp, açıklama yolunda çaba harcıyorum. Bu kadar. Ben bildiğim problemlerden bahsediyorum, fazlasından değil. Bizim toplumumuzda, kadın haklarından bahsetmek ve onların çözüm yollarını bulmak hep tehlikelidir. Eğer dikkat etmezsek bu problemler artabilir. Bu nedenle çözüm yollarını önermek daha fazla dikkat çekicidir.” (Kadın Dergisi) E-Tehmasip Sülhco: Erkekler bütün insanoğlunun problemlerinin çözümünü kendi görevleri sanıp, bu çözümler yolunda çaba harcadıkları zaman, tam bir aptala, hatta bir karikatüre benziyorlar. Böyle erkeklerde denge yoktur. Yaptıkları dengesiz ve abartılıdır. Onların arasında iki tür dengesiz davranış göze çarpıyor: Bir tarafta geçimli, ahlaki değerlere inanan ve tam saf erkekler, öbür tarafta ise insan değerlerine inanmayan ve kötü düşünceli insanlar yer almıştır. Davranışları farklı oldukları halde, aynı yönde ve bir amaçta olduklarına inanıyoruz. Her ikisi de yıkıcıdır. Her şeyi mahvederlerdir. Rahşan'ın filmlerinde bu acı gerçek, alaylı ve istizahlı bir görüşle ortaya çıkmaktadır. Rahşan'ın filmlerinde böyle amaçsız ve alaycı davranışlar yer almıştır. F-Nağme Semini: Rahşan'ın üç özelliği göze çarpıyor: A- Bir televizyon belgesel film yönetmeni olarak karşımıza çıkıyor. Bu bayan belgesel filmlerden o kadar etkilenmiş ki artık bütün yönettiği eserlerde belgesellikten iz bırakıyor. Belgesellik artık onun kimliği olmuştur. B- Komedi türünde yaptığı filmlerde Rahşan’ın farklı bir yanı görülür. Bu filmlerde bile Rahşan toplumdaki acı gerçekleri, bürokratik engelleri, krizleri aktarmayı başarır. C- Son olarak normal seyirciyle uzman seyirci arasında bağlantı kurmak onun özelliklerinden sayılabilir. Yönetmen eserlerinde bu amaca ulaşmak için duygusallık ve akıllıcılık kavramların bir aradalığını sağlayarak özel bir üslup geliştirmektedir. ( شنبه ۱۱ بهمن ۱۳۸۲ - ۳۱ ژانويه ۲۰۰۴ Şerg gazetesi. 31jan2004) Kaynaklar: 2- Kadın Dergisi ( Mecelleye Zenan) s25. 3- Film gergisi- No131 ve 2004 ve 2005 yıllarındaki sayıların hepsi. 4- Cami-cem gazetesi-2003 ve 2004 ( konuyla ilgili makaleler) 5- Zaven gokasiyan- Mayıs kadını- - 1998- tahran- yuşic yayın evi. 6- Farabi dergisi( İran sinema rektörü) 20no 7- Sinema tiyatro dergisi Özel sayı(2004) 8- 9- ويژه نامه نوروز ۱۳۸۲ - روزنامه صبح ايران - March 2003 10- خبرگزاری آفتاب آزاد( Afi tabi azat ajans haberi-2004.nisan) 11- (اخبار روز، ژانويه 2003) 12- Saturday, January 19, 2002. Küç dergisi 13- 26 ارديبهشت ماه 1384 جام جم Cami cem gazetesi 2004 mayısın 15 14- شنبه ۱۱ بهمن ۱۳۸۲ - ۹ ذيحجه ۱۴۲۴ - ۳۱ ژانويه ۲۰۰۴ Şerg gazetesi. 31jan2004 Start your day with Yahoo! - make it your home page Received on Sat Jul 23 12:13:09 2005 Bu mesajin iceriginden yalnizca gondericisi sorumludur. E-kaynak.net liste arsivi mesaj icerigiyle ilgili herhangi bir sorumluluk kabul etmez. Only the sender of this message is responsible for its content. E-Kaynak.net is not affiliated with the sender of this message nor responsible for the content. |