[a_sinema] Öteki insaný görmemenin rahatlýðý

http://www.zaman.com.tr/?hn=180374&bl=yazarlar&trh=20050606

*ETYEN MAHÇUPYAN*         06.06.2005 PAZARTESÝ *
Öteki insaný görmemenin rahatlýðý*

Toplum tasavvuru geliþmemiþ cemaatler üzerinden 'millet' olmak pek kolay deðildir. Çünkü her topluluk kendi kimliði etrafýnda bütünleþirken, siyaset de cemaatler arasý bir mücadele haline gelir. Hele bu cemaatler arasýnda resmi ideolojiye dayanan bir hiyerarþi mevcutsa; söz konusu mücadele insan haklarý çatýþmasýyla bütünleþir.

Böylece insan haklarý, altta kalan cemaati koruduðu için, tepede yer alan cemaat açýsýndan 'millet'i bölen bir unsur olarak algýlanmaya baþlar. Ne var ki tam da bu algý, söz konusu toplumun
'milletleþememesi'nin nedenlerinden biridir... Dahasý gene bu algý
nedeniyle her 'milletleþme' adýmý, demokrasiden uzaklaþmayý ifade etmeye baþlar; ve zamanýn ruhunun demokrasiyi ima ettiði dönemlerde, bu toplumlar 'milletleþme' siyaseti arttýkça, 'millet' olmaktan uzaklaþma ihtimali ile karþý karþýya kalýrlar.

Bu atmosfer her cemaatin kendi üzerinde yoðunlaþtýðý, demokrasiyi sadece kendi sorunlarý etrafýnda kavradýðý, öteki cemaatin insanýný 'insan' olarak algýlamaktan aciz kaldýðý bir çözülmeye iþaret eder. Türkiye'nin bu noktada olduðunu söylemek doðru olmaz... Ancak bu noktaya savrulmaya çok istidatlý bir yapýsý olduðu da açýk. Bugün laik kesimin en 'ilerici' gözükenleri bile, örneðin baþörtüsü meselesinin bir öðrenim hakký olduðu tespitiyle yetinmekteler. Bu kýzlarýn kendi özel hayatlarýnda ne tür travmalar yaþadýklarý; buradan nasýl bir dindar yaþam biçimi üreyeceði onlarý ilgilendirmiyor. Sanki baþörtüsü 'kamusal alanda' sorun olmaktan çýkarsa, toplumsal bir sorunu ifade etmekten çýkacakmýþ gibi... Çünkü laik kesimin en 'ilerici' olanlarý bile gerçekte Müslüman insaný da içeren ve kuþatan bir toplum tasavvuruna sahip deðil.

Öteki insaný, kendi cemaatinin dýþýna çýkýp bize 'dokunduðu' noktada görüyor ve sorunsallaþtýrýyoruz. Onu hayatýnýn bütününü kapsayan bir insani durum içinde algýlamaya ise direniyoruz. Bu olgu, her türlü cemaatin dýþýnda durmaya çabalayan; bu uðurda toplumsal deðerlerin üzerinde yer alan evrensel ahlaki ilkelere sarýlan tekil insanlar için çok daha trajik bir hayatý ima etmekte. Çünkü bu insanlar neredeyse hiçbir cemaat tarafýndan 'görülmüyor', ve sýradan insani duygusallýðýn parçasý haline bile getirilmiyor. Devletin kendi hukukunu ihlal etme pahasýna insaný marjinalize etmesi ise; bu manevi tecrit halini neredeyse meþrulaþtýrýyor...

Ýmzalamýþ olduðumuz Uluslararasý Medeni ve Siyasi Haklar Sözleþmesi'nin 18. maddesi, kiþinin ahlaki ilkelerden hareketle eline silah alma ve askerlik hizmeti yapmayý reddetmesini yasal koruma altýna almakta. Ne var ki devlet vicdani retçi insanlarýmýzý zor kullanarak
'vatandaþlaþtýrma' pratiðinden vazgeçebilmiþ deðil. Bunlardan biri olan
Mehmet Tarhan'ýn Sivas Askeri Cezaevi'nde, gardiyanlarýn teþviki neticesinde diðer mahkumlar tarafýndan sistematik eziyet altýnda ölüm orucuna baþlamak zorunda kaldýðý biliniyor. Giderek geniþleyen Avrupalý parlamenter bir grubun, Baþbakan'a, Ýçiþleri, Dýþiþleri, Adalet ve Savunma bakanlarýna yazmýþ olduklarý mektup da kamuoyuyla paylaþýlmýþ durumda. Ama bizlerde derin bir sessizlik var. Cemaatsal kimliðimize ait hissetmediðimiz bazý deðerleri taþýyan bu insaný, bizim insanýmýz olarak algýlamanýn yükü çok aðýr geliyor... Onu 'görüp' kendi kaypaklýðýmýzla yüzleþmektense; 'görmeyip' rahatlamayý, kendi cemaatsal hamasetimizle avunmayý tercih ediyoruz. "Savaþlarý durdurmanýn yolu onun insan kaynaðýný kurutmaktýr. Þiddetin her türlüsü insanlýk suçudur" diyen bu insaný duymamayý becerirken; bir de kendimize insan gibi davranýlmasýný bekliyoruz. Oysa iþimize geldiðinde insanlýðýn ötekini duymak ve görmekle baþladýðýný söylemeyi iyi biliyoruz... Toplum olmayý bilmeden
'millet' olmak istiyoruz.

06.06.2005

e-posta adresi:_e.mahcupyan@zaman.com.tr_ <mailto:e.mahcupyan@zaman.com.tr>