[a_sinema] ÜRETÝM TARZI ÝÇÝNDE SENARÝST VE SENARYO

ÜRETÝM TARZI ÝÇÝNDE SENARÝST VE SENARYO HÜSEYÝN KUZU ÝLE SÖYLEÞÝ
Söyleþi: Özgür Erbaþ

1. Filmin yüzde 90'ý senaryo denilmesine karþýn eskiden senaryo yazýmý için süre verilmezmiþ bugünse herkes kendi senaryosunu yazýyor. Senaryo gereken önemi neden görmedi? Kimler neyi fark edemedi? Senariste iyi bir senaryoyu üretim iliþkileri yazdýrýr. Yakýn zamanda önce kaybettiðimiz Bülent Oran, "bin kadar senaryo" yazdýðýný söylüyordu. Bin kadar, demek dile kolay. Her birini en az beþer günde yazmýþ olsa, ki beþ günde senaryo yazýlmaz, toplam 5 bin gün eder. Bu da yaklaþýk B.Oran'ýn 15 yýl nefes almadan senaryo yazmasý demektir. Galiba eski Yeþilçam'ýn senaristten çok, zaten seyircinin dikte ettiði belli öyküleri, kaðýda geçirecek bazý yazýcýlara ihtiyacý vardý. Dolayýsýyla bu soruya soru ile cevap vermek olasý. Bir sinema, eðer gerçek senaryolar gereksinmemiþse o zaman senarist olmanýn bilgi birikimi ve adabý nereden doðacaktý? Baðýmsýz bir senarist kategorisi olmasý için ortada sermayedar bir yapýmcý ve ücretli çalýþan senarist ve yönetmenin olmasý gerekir. Bir senaryoyu seyirci açýsýndan yapýmcýnýn kontrol ediyor olmasý baþka bir þeydir. Þimdi kendilerine "yönetmen/yapým" dediðimiz auteur/yaratýcý sinemacýlar aslýnda yanlýþ adlandýrýlýyorlar. Aslýnda onlara "senarist,/yönetmen/yapýmcý" demek gerek. Çünkü tamamýna yakýný senaryolarýný kendileri yazýyorlar. Dolayýsýyla bu özel üretim tarzýnýn oto-kontrolü dýþa açýk olamýyor. Bu günümüzde ancak popüler filmlerde olabiliyor. Ö. Lütfi Akad hocamýzýn bir sözü vardýr. "Dikkat edin, bu ülkede herkesin ikinci iþi senaryo yazmaktýr!" diye. Evet, herkes senaryo yazýyor! Ama, gerçek senaryo nedir sorusu hala ortada duruyor.
2. Sinemacýlar kamusal alaný okumadan kopunca izler çevresinden de koptu, diyorsunuz. Bunu biraz açarak sonuçlarýný anlatabilir misiniz?

Auteur, yani yaratýcý sinemacýlarýmýz kamusal alaný okuyamýyorlar bence. Son yýllarda popüler sinema kanadýmýz bunu beceriyor. Fakat bir ülkenin sinemasý popüler kanatla deðil, sinemacýlarýn en azýndan o ülkenin sinema sanatýna katký yapan sinemacýlarý tarafýndan temsil edilirler. Popüler filmler en çok sinema tarihine, o yýllarda hasýlat rekorlarý kýran film, vb. nedenler veya popüler kültür incelemelerinin nesnesi olarak geçerler. 1980'li yýllardan sonra globalleþen tüm dünyada sinemacý olma ölçütü de oldukça deðiþti. Eskiden ulusal sýnýrlar içinde "sinemacý" olma payesi almamýþ bir sinemacýnýn dünya sahnesine çýkmasý pek mümkün deðildi. Fakat artýk mümkün. Bu da çeþitli çarpýk geliþmelere neden oluyor. Bence bir filmin ilk önce kendi ülkesinde yakýn-izler çevresi olmalý. Bu yakýn izler-çevre sadece sinemayý deðil her tür kültür ürününü de yakýndan izleyen bir çevredir. Yaklaþýk on yýldýr Türk Sinemasýnýn yakýn izler çevresi yoktur. Bir Orhan Pamuk veya Sezen Aksu hala ayný miktarda satýyor ama sinema yakýn-izler çevresi 1/10'a düþtü. Kýsacasý sinemacýmýz kültürün yakýn izler-çevresinden icazet alamýyor. Asýl sorun bu. Bu yüzden sinemacýlarýmýz kamusal alaný okuyamýyor dedim.
3) Akademisyen çevresinin verimsiz olduðu tespitini yaparak Godard üzerine Türk sinemasýndan fazla tez yazýldýðýný söylemiþsiniz. Türk sinemasýnýn akademisyenler için cazibesiz olmasýnýn nedenleri neler? Sektörden mi akademisyenlerden mi kaynaklý bir sorun bu?  

Geçmiþten kalan bir sorun ve karþýlýklý eksikliklerle biçimlenmiþ bir sonuç bu. Akademisyenin çarptýðý en büyük sorun Türk Sinemasý'nýn veri tabanýnýn olmamasý. Bir zamanlar "Genç Türk Sinemasý" üstüne bir tez yapmak isteyen Tuðrul Eryýlmaz, bu yüzden birkaç kez tez baþlýðýný deðiþtirmek zorunda kalmýþtý. Sonunda da yaþayan sinemacýlarla yetinmek zorunda kaldý! Dolayýsýyla dil bilen akademisyen kendi kütüphanesine kapanýyor. Artýk filmleri de rahatça bulabildiði için Batýlý sinemacýlar üstüne tez filmi yapmayý tercih ediyor. Veri tabaný için çalýþmak da akademisyenlerin bir iþi aslýnda. Devlet ve sektörün ilk kez üniversitelere ihtiyacý var ama üniversiteler bu sorundan uzaklar... Çalýþtýðým Kültür Üniversitesi bu devasa iþe soyundu ama sorun çok daha büyük ve acil... Sorun ancak bütün kurumlarýn hep birlikte bir anlayýþ geliþtirmesi ile çözülebilir.  

4) Türkiye'de aksiyon, korku, polisiye gibi türlerin çekilememesinin temel nedeni ne sizce? Bunlarýn senaryolarýnýn yazýmý mý zor yoksa çekim için teknik alt yapý mý yok?
Sorun bence toplumsal ve bu sadece ülkemizle ilgili bir sorun deðil. Kentleþme ve bireyleþme boyutunu yaþamýþ toplumlar bence saydýðýnýz türde filmleri yazamaz veya çekemezler. Çünkü karýsýný ekmek býçaðý ile öldüren adamýn kaçtýðý yer sonuçta kentin diðer ucundaki akrabasýnýn evi oluyor. Veya köyüne kaçýyor! Yani birey iþlediði suç için kent içinde bir kurgu yapmayý aklýna getirmiyor ve kendi cemaati içinde bir saklanma yeri arýyor. Bu yüzden filmler çekilse (veya romaný yazýlsa) bile, bu ürünler Batýlý ürünlerden esinlenmiþ yapay ürünler olmaya mahkum...
5) Son dönem Türk sinemasýnýn öykü olarak odaklandýðý bir konu var mý? Yeni filmleri nasýl deðerlendiriyorsunuz?  

Sinema eleþtirisi, Türk Sinemasý'nýn tarihinde belli bir zamanda kümelenen her 3-5 genç sinemacýyý bir ekolmüþ gibi takdim ediyor. Oysa ancak, ayný anda ve ayný toplumsal motifleri kullanan sinemacýlar ekol olabilirler. Bizde bunlar "motif " düzeyinde deðil öykü veya konu düzeyinde ve modalar halinde yaþanýyor. Bu yüzden, son yýllarda "Doðu filmleri" moda oluyor ama filmlerin motifler ayrý telden çalýyor. Birkaç yýl önce, Kürt sorunu sýcaklýðýný kaybettikten sonra, yol öyküleri moda olmuþtu. Bu filmlerde kahramanlar habire Doðu'ya doðru gidiyorlardý ama öylesine ülke gerçeklerine yabancý idiler ki. Seyirci bu yüzeyselliði hiç beðenmedi.
6) Dayanýþmacý eðitim seti nasýl bir yer olacak? Bu setin diðerlerinden farký ne olacak?

Kapitalist üretim iliþkileri içinde bir film, sonuçta, alanlarýnda uzman yaratýcýlarýn, belli bir iþbölümü yaparak, sette ürettikleri bir üründür. Her set de sermayenin büyüklüðü veya küçüklüðüne göre göre kendine özgü bir ortamdýr. Uzun zamandýr setlerin de bir adabý kalmadý. Çalýþan herkes kendi alanlarýnýn sýnýrlarýný bilmiyor. Eski yönetmenlerimiz anýlarýnda alaylý setçilere çatal-býçak tutmayý bile öðrettiklerini anlatýrlar. Eski setler çok sessizdi ve herkes ne yapacaðýný bilirdi. Þimdiki setlerde herkes güya eðitimli ama herkes nedense birbirine baðýrýyor. Baðýrmayýn diyecek yönetmen de baðýrýyor! Üniversiteler sinemanýn bilgisini verebilir ama setin adabýný veremez. Bu ancak bir devamlýlýk içinde ve setlerde öðrenilebilir? Setlerde yeniden usta-çýrak iliþkisi, vb. adaplarý tahsis etmek gerek ama nasýl?
7) Senaryo yazýmýna iliþkin atölye çalýþmalarýnýzdan söz eder misiniz?
Eskiden az sinema okulu varken kültür merkezlerinde atölyeler yapmak anlamlýydý. Fakat, ister üniversite ister atölyelerde eskiden bilgi veren hocalar ve bilgi talep eden talebeler vardý. Þimdi her yerde adeta servis verenler ve servis alanlar var. Þimdiki öðrenciler bir zahmet derslere uðruyorlar!
Birkaç yýl öncesine kadar kültür merkezlerinde yaptýðým senaryo atölyelerinden memnundum. Fakat onlarýn öðrencileri de artýk deðiþti. Þimdi herkes senaryo yazmaya zahmet etmeden sinemacý olmaya çalýþýyor. Herkes artýk, atölyeye salona film seyretmek için gider gibi geliyor. Baþrolü size veriyor, kendileri de yan rolde olmaya razýlar. Atölyeler metropollerde artýk turistik tur olarak da satýlýyor. Bu yüzden artýk atölye yapmak konusunda ince eleyip sýk dokuyor veya istikrarlý olduðunu sezdiðim tek tek öðrencilerimle ilgileniyorum.

Cumhuriyet/Pazar Dergi
Yýl 18, Sayý 991, 20 Mart 2005

• Yahoo! Groups Sponsor --------------------~--> Has someone you know been affected by illness or disease? Network for Good is THE place to support health awareness efforts! http://us.click.yahoo.com/rkgkPB/UOnJAA/Zx0JAA/U4IolB/TM --------------------------------------------------------------------~->

Yahoo! Groups Links

<*> To visit your group on the web, go to:

    http://groups.yahoo.com/group/a_sinema/

<*> To unsubscribe from this group, send an email to:

    a_sinema-unsubscribe@yahoogroups.com

<*> Your use of Yahoo! Groups is subject to:

    http://docs.yahoo.com/info/terms/   Received on Fri Apr 22 13:32:52 2005